BASIN HÜRRİYETİNİN SINIRLANDIRILMASI ve YAYIN YASAĞI

GİRİŞ

Günlük hayatın hemen hemen her alanıyla iç içe olan basın, farklı şekillerde tezahür edebilmektedir. Bu da basının faaliyet alanının ne kadar geniş olduğunu gösterir. Basın özgürlüğü fikir, düşünce ve haberlerin yayılmasına hizmet etmektedir. Basın yoluyla bilgi ve olaylar, fikir ve düşüncelerle yoğurulup gündeme gelmektedir. Fikir ve düşünceleri açığa çıkarma mekanizması olarak da adlandırabileceğimiz bu alan, her ne kadar Anayasa’da “Herkes, düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir.” olarak düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti kapsamında bulunsa da bu hürriyet de diğer hürriyetler gibi sınırsız değildir. Herkesin hak ve hürriyetleri bir başkasının hakkına müdahale etmeyecek şekilde sınırlıdır. Zaten bu husus Anayasa madde 13’te belirtildiği üzere genel bir sınırlamaya tabii tutulmuştur.

YAYIN YASAĞININ GEREKÇELERİ

Yayın yasağı, basın hürriyetine getirilen bir kısıtlamadır. Özellikle yargı sürecinde oluşabilecek olumsuzlukları engellemek adına yapılan bu kısıtlama ile sanık haklarının korunması ve sürecin aksamamasını amaçlanır. Basın Kanunu madde 3/f.2 hükmü gereğince “Basın özgürlüğünün kullanılması ancak demokratik bir toplumun gereklerine uygun olarak; başkalarının şöhret ve haklarının, toplum sağlığının ve ahlâkının, millî güvenlik, kamu düzeni, kamu güvenliği ve toprak bütünlüğünün korunması, Devlet sırlarının açıklanmasının veya suç işlenmesinin önlenmesi, yargı gücünün otorite ve tarafsızlığının sağlanması amacıyla sınırlanabilir”. Soruşturmanın gizliliği de TCK md.285 ve CMK md.157’de genel hukuk kuralı olarak belirtilmiştir. Medyaya yansıyan yanlış haberler kişilerin belli başlı haklarına müdahale niteliği oluşturabilmektedir. Soruşturmanın gizliliği ile ulaşılmak istenen amaç da TCK md.285’te belirtildiği üzere kişinin masumiyet karinesinden yararlanma hakkının veya haberleşme gizliliğinin ya da özel hayatın gizliliğinin ihlal edilmesin engellenmesidir.

YAYINLANMASINDA ÜSTÜN KAMU YARARI BULUNAN HABER İLE ÖZEL KİŞİNİN YARARININ ÇATIŞMASI

Bazı haberlerin yayınlanması, üstün kamu yararı barındırırken bazı kişilerin özel hayatının gizliliğini ihlal ettiği de gündeme gelebilmektedir. Anayasa Mahkemesine konu olan bir bireysel başvuruda, internetteki habere erişimin engellenmesi nedeniyle ifade ve basın özgürlüğünün ihlal edildiğine dair iddianın haklı bulunması ile başvuruculara manevi tazminat ödenmesine hükmedilmiştir. Başvurucu tarafından hazırlanan haberde, bir büyükşehir belediyesine bağlı şirket tarafından inşaatı üstlenilen kentsel dönüşüm projesinde, bazı siyasetçiler ve bürokratların maliyeti fiyatına ev satın aldıkları öne sürülmüştür. Haberde adı geçen vali, haberin gerçeği yansıtmadığı ve kişilik haklarına saldırı olduğu iddiasıyla internet içeriğine erişimin engellenmesi talebinde bulunmuş ve Sulh Ceza Hakimliği haber içeriğinin engellenmesine karar vermiştir.

Engelleme kararına itirazları reddedilen başvurucular bireysel başvuruda bulunmuştur. Anayasa Mahkemesinin değerlendirmesi ise şu şekilde olmuştur: “…Söz konusu haberin kamu kaynaklarının kullanımı ile ilgili olduğu ve bilgilendirme değerinin yüksek olduğu tartışmasızdır. Yayın içeriğine erişimin engellenmesi kararı ancak hukuka aykırılığın ve kişilik haklarına müdahalenin ilk bakışta anlaşılacak kadar belirgin olduğu ve zararın süratle giderilmesinin zaruri olduğu hallerde mümkündür. Haber içeriklerinin incelenmesinden de ilgili kanuna göre içeriğe erişimin engellenmesi tedbirinin uygulanmasını gerektirecek ağırlıkta bir durumun bulunmadığı görülmüştür…” (Anayasa Mahkemesi, B. No: 2015/15242, 18/7/2018) Anayasa mahkemesi açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 26. Ve 28. maddelerinde güvence altına alınan ifade ve basın özgürlüklerinin ihlal edildiğine karar vermiştir. Görüldüğü gibi mahkeme, haberde bir ilin valisi olan müşteki ile ilgili bazı iddiaların yayımlanmasının kamusal yararı yüksek bir tartışmaya katkı sunmasından ötürü ve ayrıca 5651 sayılı kanunun 8.maddesinde erişimin engellenmesi kararının verilebilmesi için haberin içeriğinde bulunması gereken suçlardan birinin bulunmadığı gerekçesiyle ifade ve basın özgürlüğünün ihlal edildiğine hükmetmiştir.

TALEP HAKKININ DOĞMASI VE USULE İLİŞKİN

TMK md.24 hükmü gereğince hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kimse, hâkimden, saldırıda bulunanlara karşı korunmasını isteyebilir. Basın hürriyetinin kişilik haklarına müdahalesi sonucu, saldırıya uğradığını düşünen kişi kendisine AY md.36 hükmüyle verilmiş olan şikâyet hakkı ile hak arama özgürlüğünü kullanabilir. Kişilik hakkına saldırıda bulunulduğunu iddia eden kişi, hem maddi manevi tazminat isteminde bulunabilir hem de bu saldırının önlenmesi için davalı aleyhine tedbir isteminde bulunabilir. Bir kişinin basın ve yayın yoluyla kişilik haklarına saldırı olduğunda kişilik haklarına müdahalenin önlenmesi davası açılır.

Maddi ve manevi tazminat davası açılması isteminde görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesi iken kişilik haklarının önlenmesi için tedbir kararı alınmasında ise görevli mahkeme sulh ceza mahkemesidir. Tedbir istemi için, kişinin saldırıyı öğrenmesinden itibaren 1 yıl içinde dava açması gerekir. 10 yıllık dava zamanaşımı süresi bulunmaktadır. Kişinin rızasının bulunması, özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği bir yetkinin kullanılması durumları hariç olmak üzere, hukuka aykırılığı ortadan kaldırmaz.